Heleen Post is gedragsbioloog en onderzoeker in DierenPark Amersfoort. Zij weet alles over de ontwikkeling van (jonge) dieren.
In een vorige blog legde mijn collega Willem je al uit hoe dieren geboren worden. Maar wat gebeurt er daarna? Wie zorgt er voor de kleintjes en wanneer staan zij op eigen benen (uhh… poten). Dat is bij elk diersoort anders!
Stokstaartjes
Zoals je net las, zijn er twee jonge stokstaartjes geboren. Wij zagen de kleintjes pas toen zij al boven de grond kwamen. Stokstaartjes leven deels onder de grond, in hun burcht, en worden daar ook geboren. Pas na ongeveer tien dagen kwamen er twee jonge stokstaartjes boven de grond en ontdekten zij de wereld voor het eerst. Leuk!
Bij de geboorte zijn de jongen blind, doof en hebben bijna geen vacht. In de eerste weken drinken de jonge stokstaartjes melk bij hun moeder. Maar kijk goed: de jongen groeien als kool! Over een paar maanden zijn zij net zo groot als hun ouders. Dat gaat snel!
Wist je dat niet alleen de moeder voor haar jongen zorgt? De hele groep helpt mee! Sommige stokstaartjes passen op de kleintjes, terwijl andere voedsel zoeken of de wacht houden. Zo leren de jongen hoe zij moeten graven, voedsel zoeken en roofdieren in de gaten houden.
Chimpansees
Chimpansees groeien heel anders op. Een jonge chimpansee klampt zich de eerste jaren vast aan de moeder, en is dus jarenlang afhankelijk van haar. Eigenlijk net als bij de mens. Waar de moeder gaat, gaat het jong ook. Dat zie je bijvoorbeeld ook goed bij de jonge chimpansees Madu en Obi en hun moeders.
Heb jij het witte pluimpje op de billen van Madu en Obi al gezien? Kijk maar eens goed. Dit pluimpje geeft aan: ‘Ik ben nog klein. Je moet voorzichtig met mij doen.’ Een jonge chimpansee hoeft de regels van de groep nog niet te volgen. Dit witte ‘staartje’ houden zij de eerste vier jaar. Daarna verdwijnt het pluimpje en mogen zij geen ‘kattenkwaad’ meer uithalen.
Jonge chimpansees blijven vaak de eerste jaren bij hun moeder om van alles te leren en slapen zij bij hun moeder in het nest. Daarna is het tijd om hun eigen rol in de groep te bepalen. Mannetjes blijven vaak in de groep waar zij zijn geboren. Vrouwtjes gaan meestal naar een nieuwe groep. Chimpansees zijn dus heel zorgzame ouders. Niet alleen de moeder, ook de vader speelt een belangrijke rol bij de opvoeding en beschermt zijn jongen tegen gevaar. De band tussen moeder en kind is vaak levenslang.
De ontwikkeling van jonge chimpansees duurt langer dan die van een stokstaartje. Logisch, want chimpansees worden ook veel ouder. Soms wel vijftig jaar! Zij hebben daarom ook langer de tijd om groot te worden. Bij mensen werkt dat eigenlijk net zo: ook wij worden veel ouder dan veel andere dieren, en dus duurt het langer voordat we echt volwassen zijn.
Woestijnleguaan
Maar niet elk dier is zo zorgzaam als stokstaartjes, chimpansees en mensen. Bij sommige reptielen, zoals de woestijnleguaan, gaat de opvoeding weer héél anders. Hoe? Het vrouwtje graaft een kuil in de warme grond en legt daar haar eieren in. Daarna gaat ze weg en komt ze niet meer terug. Wanneer de kleine leguanen uit het ei kruipen, worden zij eigenlijk aan hun lot overgelaten.
Vanaf het moment dat de jongen de wereld ontdekken, zijn de kleine reptielen meteen zelfstandig. Jonge woestijnleguanen weten hoe zij voedsel moeten zoeken en zichzelf moeten beschermen tegen gevaar. Knap hè? Dat heeft de natuur zo bedacht. Dit noemen we ‘instinct’. De kleine leguanen vertrouwen helemaal op hun gevoel. Maar, omdat zij niet beschermd worden door hun ouders en nog zwak en klein zijn, is de eerste periode in hun leven gevaarlijk. Veel jonge dieren overlijden daarom.
Ook daar heeft de natuur iets op bedacht. Woestijnleguanen leggen veel eitjes. Daarmee vergroot de diersoort de kans dat er genoeg jongen hun eerste periode overleven. Diersoorten waarbij de overlevingskans groter is, krijgen minder jongen. Zoals de chimpansees.
Elke opvoeding is anders
Zo zie je maar: elk dier groeit op een eigen manier op. Bij stokstaartjes helpt de hele familie, chimpansees hebben zorgzame ouders, waarbij de ontwikkeling langzamer gaat, en veel reptielen moeten meteen zelfstandig zijn. Heel verschillend, maar allemaal bijzonder om te zien!